Exact-Train NS 1500: De krachtpatser van de Nederlandse rails
Ken je dat gevoel als je op het station staat en er komt een locomotief voorbij die er écht anders uitziet? Een die niet past in het standaard plaatje van modern treinverkeer?
Dan heb je waarschijnlijk een stukje spoorweggeschiedenis gezien. Neem de NS-serie 1500: een reusachtige, robuuste elektrische locomotief die de Nederlandse rails jarenlang heeft gedomineerd.
Dit zijn de iconische "Tommy's", rechtstreeks overgenomen van de Britten, en nu kun je ze in miniatuur in huis halen met een prachtig model van Exact-Train. Dat is precies waar we het over gaan hebben: wat dit model zo bijzonder maakt en waarom het een must-have is voor elke liefhebber van Nederlands spoor.
Geschiedenis: Een Britse krachtpatser op Nederlands spoor
Stel je voor: het is vlak na de Tweede Wereldoorlog. Nederland heeft dringend behoefte aan krachtige elektrische locomotieven. De oplossing komt uit onverwachte hoek: Groot-Brittannië.
De Nederlandse Spoorwegen kopen in 1947 zeven gebruikte elektrische locomotieven van British Rail over, voor een bedrag van omgerekend zo'n £100.000 per stuk.
De allereerste, de 1501, arriveert op 6 september 1947 en rijdt al vijf dagen later, op 11 september, haar eerste officiële rit. Door hun Britse afkomst krijgen ze al snel de liefkozende bijnaam "Tommy".
Deze locomotieven waren speciaal ontworpen voor het 1500 volt gelijkstroom-netwerk, wat perfect aansloot op de Nederlandse bovenleiding. Het technische ontwerp is een Bo'Bo' (twee draaistellen met elk twee aangedreven assen), een bewezen en betrouwbaar concept. Met een gewicht van 76 ton, een lengte van ruim 16,5 meter en een vermogen van 1.380 kW waren het ware krachtpatsers.
Ze konden treinen met een trekkracht van 162 kN voorttrekken en haalden een topsnelheid van 120 km/h.
Oorspronkelijk waren ze bedoeld voor de goederendienst, maar hun inzet zou veel breder worden.
Inzet: Van goederentrein tot reizigerstrein
De Tommy's waren echte alleskunners. In eerste instantie werden ze ingezet voor het zware goederenvervoer, waar hun enorme trekkracht goed van pas kwam.
Maar de echte bekendheid kwam met de komst van de Spoorslag '70, een grootschalig moderniseringsplan voor het Nederlandse spoorwegnet. Door een tekort aan modern materieel werden de robuuste 1500'ers plotseling ook voor de reizigersdienst ingezet. Je zag ze terug op allerlei trajecten, van de zware goederentreinen op de Betuweroute tot de reizigerstreinen in het zuiden van het land. Ze waren een vertrouwd en geliefd gezicht op het spoor.
Hun inzetperiode duurde uiteindelijk tot in de jaren zeventig. De laatste officiële rit van een NS 1500 vond plaats op 23 mei 1975. Daarna werden ze buiten dienst gesteld, maar hun verhaal was nog niet voorbij.
Afvoer en behoud: Van werkpaard tot museumstuk
Na hun buitendienststelling was het lot van de meeste locomotieven de sloop. Maar gelukkig zijn er twee exemplaren bewaard gebleven voor het nageslacht.
Dat zijn de 1502 en de 1506. De 1502 heeft een eervolle plek gekregen in het Spoorwegmuseum in Utrecht, waar je hem van dichtbij kunt bewonderen.
De andere overlevende, de 1506, vind je bij de stichting EM2LS (Elektrische Museum Materieel Stichting). Deze stichting zet zich in voor het rijdend houden van historisch elektrisch materieel. Dankzij hun inspanningen kun je deze krachtpatser soms nog aan het werk zien op bijzondere ritten. Het is een mooi eerbetoon aan een locomotief die zoveel heeft betekend voor het Nederlandse spoor.
De Exact-Train NS 1500: Details die het verschil maken
Nu komen we bij het leukste deel voor de modelbouwer: het miniatuur van Exact-Train.
Dit is geen standaard modelletje. Exact-Train staat bekend om zijn ongelofelijke aandacht voor detail en bouwkwaliteit, en dat zie je direct terug in dit model.
Het model is verkrijgbaar in schaal H0 (1:87) en is geschikt voor zowel het 2-railsysteem (gelijkstroom) als het 3-railsysteem van Märklin (wisselstroom). Voor dat laatste zijn er optionele wisselstroomassen beschikbaar. Een van de eerste dingen die opvalt, is het gewicht: de onderzijde is volledig van metaal gemaakt. Dat geeft het model niet alleen een solide, luxe gevoel, maar zorgt ook voor betere tractie op de rails.
Het is letterlijk een duurzame bouwkwaliteit. De details zijn verbluffend.
Zo zijn de deuren daadwerkelijk te openen. Dat is niet alleen leuk, maar laat ook het interieur zien. Daarnaast is er gebruik gemaakt van fijn etswerk voor bijvoorbeeld de trappen en leuningen, wat een ongekend realistisch effect geeft.
De modellen worden ook nog eens met belading geleverd, zoals zandzakken of gereedschap in de cabine, waardoor ze meteen een geleefd, authentiek uiterlijk hebben. Voor de liefhebber is dit model geschikt voor tijdperk IV tot en met VI, wat een enorme periode van de Nederlandse spoorweggeschiedenis beslaat.
Praktische tips voor de aanschaf
Wil je de Piko NS 2200 dieselloc aan je collectie toevoegen? Dan zijn er een paar dingen handig om te weten.
Ten eerste: dit is een specialistisch, hoogwaardig model. De prijs ligt dan ook hoger dan die van een doorsnee modeltrein, maar je krijgt er ongekende details en bouwkwaliteit voor terug. Het is een investering voor de serieuze liefhebber.
Let goed op welke versie je kiest: de 2-rail of de 3-rail (Märklin) uitvoering.
De basis is hetzelfde, maar de stroomafname verschilt. Ben je benieuwd naar de Märklin NS 1100 met botsneus? Koop je deze versie en wil je later wisselen? Dan zijn de wisselstroomassen los verkrijgbaar. Door de metalen onderdelen is het model stevig, maar behandel het natuurlijk met zorg.
De opengaande deuren zijn fijn, maar kwetsbaar. De NS 1500 van Exact-Train is meer dan een model; het is een stukje rijdende geschiedenis op je eigen spoorbaan, net als de Exact-Train NS 1700.
Het combineert een fascinerend verhaal met vakmanschap in de miniatuurbouw. Of je hem nu laat rijden of hem statisch tentoonstelt, deze Tommy is een echte blikvanger die de kracht en elegantie van het Nederlandse spoorverleden perfect weergeeft.