Märklin NS 1100 met botsneus: Historie en modeloverzicht
De NS 1100, met haar kenmerkende gestroomlijnde neus, is een icoon op het Nederlandse spoor. Deze elektrische locomotieven hebben decennialang voor de NS gereden en zijn nu geliefd bij modelbouwers en verzamelaars. Of je nu de volledige geschiedenis wilt ontdekken of op zoek bent naar het perfecte H0-model voor je baan, dit overzicht geeft je alle informatie.
Elektrische locomotief Serie NS 1100
De NS 1100-serie was een reeks van zestig elektrische locomotieven, gebouwd tussen 1950 en 1956 door de Franse fabrikant Alsthom. Ze werden ingezet voor zowel personen- als goederentreinen op het Nederlandse 1500 volt gelijkstroomnet.
Met een vermogen van 2030 kW en een topsnelheid van 130 km/h waren het krachtige en betrouwbare machines. Een opvallend kenmerk is de zogenaamde 'botsneus'. Deze veiligheidsvoorziening werd echter niet bij de bouw geplaatst, maar pas veel later, vanaf 1978, toegevoegd aan een deel van de vloot.
Daarom zie je foto's van NS 1100-locomotieven zowel mét als zonder deze neus.
Het toevoegen van de botsneus veranderde ook de afmetingen en het gewicht: de loc werd langer (14.184 mm) en zwaarder (83 ton) in vergelijking met de originele configuratie zonder neus (12.984 mm en 80 ton). De serie is uiteindelijk in 1999 volledig uit dienst gegaan. Voor modelbouwers is dit een dankbaar onderwerp, omdat je kunt kiezen uit verschillende tijdperken: het vroege NS-blauw, het latere geel/grijs of het opvallende turquoise uit de jaren tachtig. De aanwezigheid of afwezigheid van de botsneus bepaalt in welke historische periode je model thuishoort.
Ontwikkeling en Bedrijf
Na de Tweede Wereldoorlog had de NS dringend behoefte aan modern materieel.
De keuze viel op een ontwerp van Alsthom, gebaseerd op Franse locomotieven. De productie vond plaats in Frankrijk, maar de locomotieven werden specifiek aangepast voor het Nederlandse spoorwegnet. De eerste exemplaren, genummerd 1101 tot en met 1160, werden tussen 1950 en 1956 afgeleverd. In de beginjaren reden ze vooral op de belangrijkste hoofdlijnen.
Denk aan het traject Amsterdam – Rotterdam – België, of de verbinding naar het noorden. Ze trokken zowel zware personentreinen als sneltreinen.
Later, toen krachtiger locomotieven beschikbaar kwamen, verschoof hun inzet steeds meer naar het goederenvervoer en minder veeleisende taken.
De beslissing om vanaf 1978 een botsneus te plaatsen was een direct gevolg van strengere veiligheidseisen. Deze modificatie verlengde de levensduur van een deel van de serie aanzienlijk. Toch kon niet worden voorkomen dat de locomotieven, na bijna vijftig jaar trouwe dienst, tussen 1989 en 1999 gefaseerd werden afgevoerd. Hun laatste jaren brachten ze door in de goederendienst of als reserve-loc.
Waar zijn deze locomotieven nog te zien?
Gelukkig is niet alles verloren gegaan. Enkele exemplaren van de NS 1100-serie zijn bewaard gebleven voor het nageslacht.
Je kunt ze tegenkomen bij musea of in de collectie van particuliere bewaarders. De bekendste bewaarde locomotieven zijn de 1107, 1111, 1122, 1125, 1136 en 1145. Deze locs zijn soms nog werkend te zien bij evenementen of op museumspoorlijnen. Het is de moeite waard om de agenda's van organisaties zoals het Nederlands Spoorwegmuseum of de Stichting Klassieke Locomotieven in de gaten te houden.
Zij organiseren regelmatig rijdagen waar historisch materieel, waaronder mogelijk een NS 1100, wordt ingezet. Voor de modelbouwer is dit ook interessant.
Door foto's van de bewaarde exemplaren te bestuderen, kun je zien hoe de kleuren en details er in werkelijkheid uitzien.
Dit helpt enorm bij het zelf schilderen en weatheren van je model. De 1122 en 1136 zijn bijvoorbeeld in het klassieke NS-blauw bewaard, terwijl de 1145 de geel/grijs kleurstelling draagt.
Bijzonderheden/Opmerkingen
Het verhaal van de NS 1100 zit vol leuke details voor de liefhebber. Wist je dat de locomotieven oorspronkelijk geen frontcouploir hadden?
Die werd later toegevoegd, wat hun uiterlijk nog meer veranderde. Ook de kleurenschema's zijn een studie op zich.
Het oorspronkelijke 'Berlijns blauw' (een diep, donkerblauw) werd later vervangen door het bekende geel/grijs van de NS-huisstijl. Een speciale vermelding verdient de kleur turquoise. In de jaren tachtig werden sommige locomotieven in deze opvallende kleur geschilderd, waarschijnlijk als reclame-uiting of voor speciale treinen.
Dit maakt een turquoise NS 1100-model een echte blikvanger op je modelbaan. Zoek je echter een Piko NS 2200 dieselloc voor je collectie? De 1127 is een bekende loc die in deze kleur heeft gereden.
Voor modelbouwers is het ook goed om te weten dat er naast de grote H0-modellen ook kleinere schaalmodellen bestaan. Het merk Minitrix (N-schaal) bracht al in de jaren zestig en zeventig versies uit, zoals de 51 1005 00 uit 1969 in NS-blauw. Deze zijn nu gezocht door verzamelaars. Het laat zien hoe lang deze locomotieven al de aandacht trekken van hobbyisten.
Diverse E-locs Serie NS 1100
Voor de modelbouwer is er gelukkig een ruime keuze aan modellen van de NS 1100, zowel oud als nieuw. Hieronder een overzicht van de belangrijkste aanbieders en hun uitgaven.
Märklin zelf heeft, voor zover bekend, geen specifieke NS 1100 in het standaard H0-assortiment gehad.
Märklin H0 modellen
Het moederbedrijf bracht echter wel modellen uit via het dochtermerk Minitrix, dat zich richt op N-schaal (1:160). Deze Minitrix-modellen zijn interessant voor verzamelaars van de kleinere schaal. Voorbeelden zijn de Minitrix 51 1005 00 (1969) en de 51 1030 00 (1971), beide in het NS-blauw zonder botsneus.
Later volgden versies in geel/grijs, zoals de 51 2069 00 (1975) en de 12069 (1986). In 1999 bracht Minitrix nog de 12797 uit in de bijzondere turquoise kleur. Deze oudere modellen zijn nu vooral op tweedehands marktplaatsen te vinden. Het Duitse merk Piko heeft recentelijk prachtige H0-modellen (1:87) van de NS 1100 uitgebracht.
Piko H0 modellen
Zij bieden zowel versies mét als zonder botsneus aan. De Piko NS 1100 zonder botsneus (2020) toont de 1152 in het klassieke Berlijns blauw.
De Piko 40372 (2021) is de 1115, ook in Berlijns blauw maar dan met de karakteristieke botsneus. Voor liefhebbers van de latere periode is er de Piko 40374 (2022), de 1146 in geel/grijs zonder neus.
Roco H0 modellen
Deze modellen zijn gedetailleerd, voorzien van goede rijeigenschappen en relatief betaalbaar. Ze zijn nieuw verkrijgbaar bij de meeste modeltreinwinkels. Roco heeft, net als Märklin, geen directe NS 1100 in het H0-assortiment.
Het merk richt zich meer op Duits, Oostenrijks en Zwitsers materieel. Voor de Nederlandse modelbouwer zijn de opties van Piko en de specialisten van THS Modelbouw daarom interessanter.
THS Modelbouw biedt diverse uitvoeringen aan, zoals de 1114, 1135, 1129, 1118, 1101 en 1146. Zij hebben ook de THS-Taco L1100A, een model van de 1101 in turquoise. Deze zijn vaak gebaseerd op bestaande modellen (soms van Roco of Piko) en vervolgens voorzien van de juiste Nederlandse details en kleuren.
Bronnen, Referenties en/of Voetnoten
De informatie in dit overzicht is gebaseerd op de volgende bronnen: Voor verdere verdieping kun je zoeken naar boeken over Nederlandse elektrische locomotieven of de websites van de genoemde modelbouwmerken raadplegen.
- Bron 1: Specificaties en uitgaven van modeltreinen (Minitrix, Piko, THS Modelbouw).
- Bron 2: Historische en technische gegevens over de NS 1100-serie, inclusief bewaarde exemplaren.
Fotoboeken van het Nederlandse spoor in de tweede helft van de twintigste eeuw geven een prachtig beeld van de NS 1100 in actie, net als de Franse invloed op het Nederlandse spoor.