Waarom de NS 3700 de 'Jumbo' werd genoemd
Stel je voor: je staat op een druk perron in de jaren '30. Over het spoor dendert een immense stoomlocomotief voorbij, met een donderend geraas en een enorme stoomwolk.
Dat was de NS 3700 voor veel mensen: een indrukwekkende verschijning. Maar waarom kreeg deze krachtpatser nou precies de bijnaam 'Jumbo'? Het antwoord is verrassend simpel, en het zegt alles over hoe deze machine werd gezien.
De feiten op een rij
De NS 3700-serie was een serie van 120 stuks stoomlocomotieven die tussen 1910 en 1928 werden gebouwd. Ze reden eerst voor de Staatsspoorwegen (SS) met nummers als 685-778, en kregen later bij de Nederlandse Spoorwegen (NS) de nummers 3701-3820.
Het waren flinke jongens: een dienstgewicht van 72 ton voor de locomotief alleen, en met tender erachter kwam dat uit op 115 tot 134 ton. Technisch gezien hadden ze een 2'C-asindeling, wat betekent twee voorloopwielen en drie grote aangedreven wielen. De drijfwielen hadden een diameter van 1850 mm en de loopwielen van 915 mm.
Met een vermogen van 1350 kW en een topsnelheid van 110 km/h waren het serieuze machines voor het zware werk.
Ze werden gebouwd door een internationaal gezelschap: Beyer Peacock, Werkspoor, Hanomag, Henschel & Sohn en Schwartzkopff.
Ontwikkeling en bedrijf: geboren voor kracht
Deze locomotieven werden ontworpen voor één ding: het trekken van zware personen- en goederentreinen op de belangrijkste lijnen. Ze waren de werkpaarden van het Nederlandse spoor.
De bijnaam 'Jumbo' dankten ze aan hun enorme vermogen. In vergelijking met de toen gangbare serie 1700 leverden ze ongeveer twee keer zoveel kracht. Dat was een enorme stap voorwaarts.
In de praktijk betekende dit dat ze moeiteloos lange reizigerstreinen konden trekken, ook op trajecten met hellingen.
Hun betrouwbaarheid en kracht maakten ze onmisbaar in de dienstregeling. Ze waren letterlijk de 'grote jongens' op het spoor, en die status vertaalde zich direct in de bijnaam die ze kregen. Het was geen officiële naam, maar een die vanuit het personeel en de liefhebbers kwam. Bijzonder was ook de proef met een poederkoolinstallatie op locomotief nummer 3790.
Dit toont aan dat er zelfs met deze robuuste machines werd geëxperimenteerd om de efficiëntie te verbeteren. Uiteindelijk bleven ze tot 1958 in dienst, waarna de diesel- en elektrische tractie het definitief overnamen.
Waar zijn deze locomotieven nog te zien?
Van de 120 gebouwde exemplaren is er slechts één bewaard gebleven: locomotief nummer 3737.
Je kunt deze 'Jumbo' in het echt bewonderen in het Spoorwegmuseum in Utrecht. Het is een indrukwekkend stukje levende geschiedenis dat je een goed beeld geeft van de schaal en kracht van deze machines. Het museum is de enige plek in Nederland waar je dit specifieke type nog kunt zien. De 3737 staat daar als statisch museumstuk, maar haar verhaal gaat verder dan alleen stilstaan in een hal. Ze heeft een bijzondere tweede leven gekregen, wat haar extra speciaal maakt voor spoorwegliefhebbers.
Bijzonderheden en opmerkingen
De geschiedenis van de NS 3700 kent nog wat leuke details die het verhaal compleet maken. Wie meer wil weten over de iconische NS 1200, ontdekt al snel dat er naast de standaard 'Jumbo' ook andere bijzondere varianten bestonden.
Een tenderuitvoering: de 'Tenderjumbo'
In 1929 werd er een experimentele versie gebouwd met een asindeling 2'C'2. Dit waren in feite de tender en de locomotief in één geïntegreerd ontwerp, zonder aparte tender. Er zijn er tien van gebouwd: vijf door Hohenzollern en vijf door Werkspoor.
De laatste overlevende: de 3737
Deze 'Tenderjumbo's' waren een interessante maar korte episode in de ontwikkeling. De bewaarde nummer 3737 heeft een eigen, rijke geschiedenis.
Weer opnieuw rijvaardig
Haar laatste officiële rit voor de NS vond plaats op 7 januari 1958, op het traject Geldermalsen naar Utrecht Maliebaan. Daarna leek haar actieve leven voorbij. Maar in de jaren '70 werd ze rijvaardig gemaakt voor de Stichting Stoomtrein Tilburg–Turnhout. Dit betekende dat ze weer echt kon rijden, wat een enorme klus was, zeker als je bedenkt waarom de NS 1000 een moeizame start had.
In 1996 kreeg ze zelfs een compleet nieuwe ketel en vuurkist. Dit onderstreept hoe waardevol dit ene overgebleven exemplaar is.
Hoewel ze nu in het museum staat, leeft haar verhaal als werkende machine voort. Het is deze combinatie van brute kracht, historisch belang en een bijzonder bewaard exemplaar die de NS 3700 'Jumbo' tot een icoon maakt. Het is niet zomaar een oude locomotief; het is een symbool van een tijdperk waarin stoom nog heerste en de diesellocs de stoomtrein vervingen, een tijd waarin groot, groter, grootst de norm was.