Waarom de NS 2000 een Amerikaanse 'Whitcomb' loc was
Stel je voor: het is 1945, de Tweede Wereldoorlog is net voorbij en heel Europa ligt in puin.
Treinen zijn cruciaal om alles weer aan de praat te krijgen. En dan koop je als Nederlandse Spoorwegen plotseling twintig stoere, Amerikaanse diesellocomotieven op een Frans legerdump. Dat is precies hoe de NS 2000-serie ontstond – een locomotief met een bijzonder verhaal dat begint aan de andere kant van de oceaan.
De feiten: een Amerikaanse oorlogsmachine
De basis van de NS 2000 was de Whitcomb 65-DE-19, een locomotieftype dat massaal werd gebouwd voor het Amerikaanse leger. Tussen 1943 en 1944 rolden er maar liefst 169 exemplaren van de band bij de Whitcomb Locomotive Works in de Verenigde Staten.
Het elektrische deel kwam van Westinghouse, een grote naam in de industrie.
Deze locs waren bedoeld voor het Military Railway Service. De eerste lading van 86 stuks ging naar Napels in Italië. Een tweede partij werd opgeslagen in Engeland, en een derde serie ging direct naar Frankrijk en Italië.
Na de oorlog, in augustus 1945, keerden 118 locomotieven terug naar Amerika. Maar niet allemaal. Twee exemplaren, met de nummers 7976 en 7986, waren al eerder in Nederland beland. En op een grote legerdump bij Parijs, in Gennevilliers, kocht de NS er twintig. Zo kwam dit stukje Amerikaanse militaire techniek op Nederlandse spoorwegen terecht.
Achtergrond: waarom kocht de NS deze locs?
Na de bevrijding had Nederland een enorm materieeltekort. Veel treinen waren beschadigd, vernietigd of meegenomen.
De NS moest in razend tempo het spoorverkeer weer opbouwen. Amerikaanse militaire overschotten waren een snelle en betaalbare oplossing. De aankoop bij de legerdump in Gennevilliers was dus een praktische noodgreep.
De locomotieven waren robuust, betrouwbaar en direct beschikbaar. Ze werden ingezet voor allerlei taken, van goederentreinen tot personenvervoer.
De NS gaf ze de nummers 601 tot en met 619. Deze aankoop paste in een breder patroon. Overal in Europa werden Amerikaanse oorlogslocomotieven ingezet voor de wederopbouw. Het was een slimme manier om snel capaciteit te krijgen zonder jaren te hoeven wachten op nieuwe bestellingen.
Inbouw nieuwe motoren: een tweede leven
Aanvankelijk reden er maar elf exemplaren actief bij de NS, van 1946 tot 1947. Ze kregen een opvallende donkergroene kleurstelling met een witte band – de typische kleuren van het Nederlandse spoor in die tijd, nog voordat men leerde waarom de NS 1100 een botsneus kreeg.
Maar de originele motoren waren niet altijd even betrouwbaar. Daarom besloot de NS tussen 1953 en 1954 bij de meeste locomotieven nieuwe motoren in te bouwen. Dit was een flinke operatie, maar het gaf de Franse Alsthom locs een flinke opknapbeurt en verlengde hun levensduur aanzienlijk.
Na deze motorwissel kregen de locomotieven een nieuwe nummerreeks: 2001 tot en met 2018.
Zo werd de 600-serie officieel de 2000-serie. Een enkele locomotief, waarschijnlijk de 603, werd uitgezonderd van deze motorwissel.
Dienstjaren en het einde
Als NS 2000 reden deze Amerikaanse locs nog ruim een decennium door Nederland.
Ze waren een vertrouwd beeld op het spoor, met hun karakteristieke neus en robuuste bouw. Maar de techniek stond niet stil, en tegen het einde van de jaren vijftig werden ze verouderd gevonden. De laatste exemplaren werden in 1960 gesloopt.
Een bijzonder detail: één locomotief van dit type, de USATC 7989, ontsnapte aan de sloop. Deze werd aangeschaft door de Stoomtrein Goes - Borsele (SGB) en is bewaard gebleven als museumstuk.
Zo kun je vandaag de dag nog altijd zien hoe zo'n Amerikaanse Whitcomb eruitzag.
Het is belangrijk om deze locs niet te verwarren met andere Whitcomb-types, zoals de 70-DE-26. Die waren groter en hadden andere specificaties. De NS 2000 was specifiek het 65-DE-19 type, gebouwd voor militair gebruik.
Persoonlijke hulpmiddelen
Wil je meer weten over deze bijzondere locomotieven? Dan zijn er verschillende hulpmiddelen die je kunt raadplegen.
Allereerst zijn er uitstekende boeken over de geschiedenis van het Nederlands spoor, waarin de NS 2000 vaak uitgebreid wordt besproken. Daarnaast zijn er online archieven en forums waar liefhebbers informatie en foto's delen. De Stoomtrein Goes - Borsele heeft af en toe rijdagen waarbij je de bewaarde Whitcomb in actie kunt zien. Dat is een unieke ervaring die het verhaal van de NS 1200 echt tot leven brengt.
Voor wie zelf aan de slag wil met modelbouw: er zijn modellen van deze locomotief verkrijgbaar in schaal H0. Zo kun je een stukje van deze geschiedenis thuis op je eigen spoorbaan laten rijden. Let wel op dat je het juiste type kiest – de 65-DE-19 en niet de andere Whitcomb-varianten.