Waarom rijden treinen in Nederland rechts (of soms links)?
Je stapt op een willekeurig station in Nederland op de trein en kijkt naar buiten. Soms rijdt je trein aan de rechterkant van het spoor, soms aan de linkerkant. Vreemd?
Eigenlijk is het heel logisch, als je de geschiedenis en de praktijk kent.
Dit is waarom het Nederlandse spoor geen vaste rijzijde heeft.
Feiten over rijzijden op het spoor
Laat me eerst een paar dingen op een rij zetten. Die zijn belangrijk om het plaatje te begrijpen.
- Treinen in Nederland rijden soms links en soms rechts. Dit hangt af van het specifieke baanvak waar je rijdt.
- Op de meeste dubbelsporige baanvakken kunnen treinen in principe zowel links als rechts rijden. Het is geen vast gegeven.
- Daarom staan de seinen – de verkeerslichten voor treinen – ook aan beide kanten van het spoor op die trajecten.
- De machinist zit meestal in het midden van de cabine, zodat hij of zij naar beide kanten goed zicht heeft.
Dus nee, er is geen landelijke 'rij rechts' of 'rij links' regel voor de trein.
Het is een kwestie van praktische keuzes per traject.
Links of rechts rijden: een korte wereldreis
Om het Nederlandse verhaal te snappen, helpt het om even de wereld over te kijken.
De Nederlandse keuze voor rechts
Want waarom rijden wij überhaupt rechts op de weg? In Nederland is rechts rijden op de weg sinds 1917 landelijk verplicht. Rotterdam had dat in 1917 al definitief ingesteld.
Maar let op: dit geldt voor het wegverkeer. Het spoor volgt niet automatisch dezelfde regel.
Het spoor volgt soms een eigen pad
De geschiedenis laat zien dat dit overal anders is. In Zweden reden ze tot 1967 aan de linkerkant van de weg.
Op 3 september 1967, 'Dagen H', schakelde het hele land over naar rechts. Een enorme operatie. Treinen volgen vaak hun eigen logica. In landen als Italië, Portugal en Zwitserland rijden treinen regelmatig links, terwijl het wegverkeer rechts rijdt. Hoe kan dat? De verklaring ligt in de geschiedenis.
Engelse ingenieurs legden in de 19e eeuw veel spoorwegen aan in die landen. Zij bouwden op basis van het principe van links rijden, zoals in Groot-Brittannië.
Die traditie is gebleven. Wereldwijd rijdt ongeveer een kwart van de landen links. Dat zijn vooral voormalige Britse kolonies, zoals in Zuid-Afrika en delen van Azië.
In Nederlands-Indië, het huidige Indonesië, werd het rechts rijden nooit ingevoerd. Daar rijden ze tot op de dag van vandaag links, net zoals de Britse invloeden op ons spoor.
Waarom rijden treinen in Nederland rechts (of soms links)?
Terug naar Nederland. De Nederlandse Spoorwegen (NS) en ProRail hanteren dus geen vaste rijzijde. Waarom niet? Het heeft alles te maken met efficiëntie en de geschiedenis van het spoor.
Stel je een enkelspoor voor. Daar rijden treinen noodzakelijkerwijs allebei op hetzelfde spoor.
Bij dubbelspoor wordt het interessanter. De keuze om op een bepaald traject links of rechts te rijden, is vaak historisch bepaald.
Soms is het gekozen omdat het praktischer was voor de aansluiting op andere sporen, voor de ligging van de perrons of voor de aanleg van wissels. De machinist heeft er weinig last van, al zijn lessen uit spoorwegongevallen in Nederland belangrijk voor de veiligheid. Die zit in het midden en de seinen staan aan beide kanten.
Voor de reiziger maakt het niets uit. Het is puur een technische en operationele keuze, die vaak teruggaat naar de ontstaansgeschiedenis van de NS.
Een belangrijke uitzondering: trams in Nederland rijden wél links, terwijl auto's rechts rijden. Dit is een bewuste verkeersveiligheidskeuze, zodat passagiers aan de trottoirkant uitstappen.
Praktische tips voor de nieuwsgierige reiziger
Wil je het zelf checken? Dat kan. Hier zijn wat dingen om op te letten. Dus de volgende keer dat je in de trein zit en je afvraagt waarom je nu weer aan de 'andere' kant rijdt, weet je het: het is geen foutje, maar een slimme, historisch gegroeide keuze voor dat ene stukje spoor.
- Kijk naar de seinen. Staan ze alleen aan de rechterkant? Dan rij je waarschijnlijk rechts. Staan ze aan beide kanten? Dan kan het traject beide kanten op.
- Let op de positie van het perron. Rijdt je trein met het perron aan de rechterkant? Dan sta je aan de 'goede' kant. Maar dit zegt niet alles over de rijzijde op het hoofdspoor.
- Verifieer per traject. Wil je het zeker weten voor een specifieke reis? Dan is de enige manier om het per baanvak op te zoeken. Er is geen algemene regel.