Soldeerhandleiding: Een draaddecoder (wired) inbouwen in oude locs

Jan van der Meer

Modelspoorengineer & DCC-expert

Je hebt een prachtige oude locomotief staan, maar die loopt nog analoog. Zonde! Met een draaddecoder maak je hem in een uurtje of twee geschikt voor digitale besturing. Geen zorgen als je nog nooit gesoldeerd hebt – dit is de perfecte klus om het te leren. We pakken het stap voor stap aan, alsof ik naast je aan de werkbank sta.

Wat je nodig hebt (en wat niet)

Laat je niet afschrikken door de lijst. De meeste spullen heb je misschien al, of ze zijn eenmalig een kleine investering.

Een goede voorbereiding scheelt je later een hoop frustratie. Materialen:

• Een draaddecoder, bijvoorbeeld de Lenz Standard+ (€25-35) of de goedkopere Doehler & Haass SD21A (€18-25). Kies er een met voldoende vermogen voor jouw loc.
• Een stuk siliconen draad van 0,25 mm² (24 AWG), in rood en zwart. Een meter van elk is genoeg.
• Hittebestendige krimpkous (2,5 mm diameter) om verbindingen te isoleren.
• Loogvrije soldeertin (Sn99,3Cu0,7) met een diameter van 0,5 mm. Die is makkelijker te doseren.
• Flux (soldeervet) in een klein potje. Dit zorgt dat de tin mooi vloeit.

Gereedschap:

• Een soldeerstation met regelbare temperatuur (€40-80). Een vaste soldeerbout kan ook, maar een station geeft je veel meer controle.
• Een derde hand of PCB-klem (€10-20). Onmisbaar om je werkstuk vast te houden.
• Een striptang voor dunne draden.
• Een multimeter om de verbindingen te testen.
• Een kleine schroevendraaier en een hobbymes.

Vermijd deze beginnersvalkuil: koop geen supergoedkope soldeerbout zonder temperatuurregeling. Die wordt te heet en brandt je printplaat of draden kapot. Een beetje investeren in gereedschap betaalt zich direct terug.

Stap 1: De loc openen en de oude bedrading begrijpen

Elke oude loc is anders, maar het principe is hetzelfde. Zoek eerst de schroefjes onder de loc.

Meestal zitten er twee of drie. Voorzichtig openwippen met een platte schroevendraaier.

Leg de schroefjes in een bakje – ze zijn klein en rollen makkelijk weg. Binnenin zie je waarschijnlijk een simpel circuit: twee draadjes van de wielen (stroomafname) naar de motor, en twee draadjes van de motor naar de sleper op het andere draaistel. Teken dit even na op papier of maak een foto met je telefoon. Dit is je vangnet als je later de draadjes kwijtraakt.

De oude bedrading is meestal dik, stug en voorzien van een kleurcode. De standaard is: bruin/zwart voor de stroomafname van de wielen, en rood/grijs voor de motor. Maar vertrouw er niet blind op – met een multimeter op de 'doorgang'-stand kun je checken welke draadjes met elkaar verbonden zijn. Tijdsindicatie: 15-20 minuten. Neem de tijd, haast is hier je grootste vijand.

Stap 2: De oude bedrading losmaken en voorbereiden

Met een striptang ontdoe je de uiteinden van de draden van ongeveer 3-4 mm isolatie.

Niet te veel, anders krijg je kortsluiting. De oude, dikke draden zijn vaak gevernist.

Dat betekent dat ze niet goed aan de tin hechten. Los dit op door de kale draad even kort (2-3 seconden) in de flux te dopen en dan met je soldeerbout (op 350°C) een dun laagje tin aan te brengen. Dit heet 'verinnen'. Het ziet er nu zilverig uit. Doe dit ook met de draden van je nieuwe decoder.

De decoderdraden zijn vaak al gevernist, maar een extra laagje tin kan geen kwaad.

Let op de kleurcode van de decoder: die wijkt vaak af van de loc. Raadpleeg de ESU LokSound 5 handleiding als je beste vriend hier. Veelgemaakte fout: Te veel tin gebruiken bij het verinnen.

Dan krijg je een dikke, onhandige klomp. Een dun, glanzend laagje is genoeg.

Oefen desnoods eerst op een stukje losse draad. Tijdsindicatie: 10-15 minuten.

Stap 3: De decoder aansluiten – het echte werk

Dit is het moment. Zet je soldeerstation op 320°C. Een lagere temperatuur dan bij het verinnen, omdat we nu fijner werken.

1. Stroomafname: Soldeer de twee draden van de wielen (vaak bruin en zwart) aan de ingang van de decoder. Meestal zijn dit de draden met labels 'Track' of 'Rail A/B'. Houd de soldeerpunt 2-3 seconden op de verbinding. De tin moet mooi vloeien en een glanzende 'vulkaan' vormen.
2. Motor: Soldeer nu de twee motordraden (rood en grijs) aan de uitgang van de decoder, vaak gelabeld 'Motor' of 'M1/M2'. LET OP: Als je deze verwisselt, rijdt de loc achteruit. Geen ramp, maar je kunt ze beter meteen goed hebben.
3. Sleper: De sleper op het andere draaistel is de retourgeleider. Soldeer deze draad (vaak blauw of geel) aan de 'Common' of 'Ground' aansluiting van de decoder.

Zet de loc in je derde hand, zodat je beide handen vrij hebt.

Knip overtollige draadlengte weg. Je wilt geen nest van draden in de kleine behuizing.

Elke verbinding die je maakt, isoleer je direct met een stukje krimpkous. Verwarm de kous met de zijkant van je soldeerbout (niet de punt!) tot hij strak om de verbinding sluit. Tijdsindicatie: 30-40 minuten. Werk rustig en controleer elke soldeerverbinding.

Stap 4: Testen en afmonteren

Voordat je alles dichtschroeft, test je de basisfuncties. Sluit de loc aan op je digitale baan.

Zet de spanning erop. Als het goed is, brandt er een klein lampje op de decoder (als die er een heeft). Heb je de decoder inbouwen in een Fleischmann loc met rondmotor goed uitgevoerd? Test het dan met je centrale:

• Geef langzaam gas. De motor moet soepel en stil draaien.
• Test de richting. Als de loc de verkeerde kant op rijdt, kun je dit in de centrale omkeren (CV29) of de motordraden omdraaien.
• Test eventuele functie-uitgangen (F0 voor licht, etc.).

Als alles werkt, vouw de draden voorzichtig op. Gebruik eventueel een stukje foam of isolatietape om te voorkomen dat draden tegen de motor of wielen komen.

Schroef de behuizing weer dicht. Niet te strak, anders breek je de plastic clipjes.

Tijdsindicatie: 15 minuten.

Verificatie-checklist: Is je klus geslaagd?

Vink elk punt af voordat je de loc op je baan zet:

• Alle soldeerverbindingen zijn glanzend en stevig (geen 'koude' soldeerpunten die er dof uitzien).
• Geen enkele kale draad raakt een andere metalen onderdeel (motor, frame, andere draden).
• De krimpkous sluit goed aan en bedekt alle verbindingen.
• De loc rijdt soepel vooruit én achteruit zonder haperen.
• De motor wordt niet heet na 2 minuten stilstand met spanning erop (dat wijst op kortsluiting).
• Alle schroefjes zitten weer vast, maar de behuizing is niet overmatig aangedraaid.

Gefeliciteerd! Je hebt je eerste loc gedigitaliseerd. De volgende gaat twee keer zo snel.

En die oude loc? Met ESU permanentmagneten rijdt hij nu met precisie en controle die je nooit voor mogelijk had gehouden. Welkom in de digitale wereld.