ESU LokSound 5 handleiding: De koning onder de sounddecoders

Jan van der Meer

Modelspoorengineer & DCC-expert

Je hebt hem eindelijk in huis: de ESU LokSound 5. De decoder waar iedereen het over heeft. Maar nu?

Hoe krijg je dat stukje techniek in je loc en laat je hem praten als nooit tevoren? Geen paniek. Dit is geen raketwetenschap, maar precisiewerk. Met deze gids heb je hem in een middagje aan de praat. Laten we beginnen.

Wat heb je nodig? De voorbereiding is het halve werk

Voordat je ook maar een soldeerbout aanraakt, zorg dat je alles bij de hand hebt.

• De decoder zelf: De ESU LokSound 5, natuurlijk. Zorg dat je het juiste type hebt (zie de verpakking, bijvoorbeeld 'V4.0' of 'Next18').
• Een programmeerunit: Dit is essentieel. Je hebt iets nodig om de decoder te 'vertellen' welke geluiden en functies hij moet gebruiken. Populaire keuzes zijn de ESU ECoS of de Roco Z21. Een andere digitale centrale met programmeermodus kan ook.
• De juiste connector: De LokSound 5 heeft vaak een Next18- of PluX16-stekker. Controleer welke jouw loc heeft. Heb je die niet? Dan moet je de draden direct solderen.
• Micro-schroevendraaiers: Een setje met kruiskop en platkop in maat 0 of 1.
• Soldeerbout en soldeertin: Een fijne punt (max 1mm) en tin met een diameter van 0,5 mm zijn ideaal. Een derde hand met vergrootglas is goud waard.
• Plakband of een klein klemmetje: Om de decoder tijdelijk vast te zetten tijdens het werken.
• De ESU LokProgrammer software: Gratis te downloaden van de ESU-website. Dit is je cockpit om alles in te stellen.

Een goede voorbereiding scheelt een hoop gevloek later. Je werkt met kleine onderdelen, dus een opgeruimd bureau is je beste vriend. Heb je alles? Goed. Zet ook de handleiding van je specifieke locomotief klaar.

Daarin staat welke draden waarvoor zijn. Dat is je leidraad.

Stap 1: De oude decoder verwijderen (15-30 minuten)

Tijd om het oude eruit te halen. Werk rustig en forceer niets.

1. Zet de loc onder spanning: Zet hem op je digitale baan en controleer of hij nog rijdt en licht geeft. Dit is je referentiepunt.
2. Open de loc: Schroef de behuizing voorzichtig los. Leg de schroefjes in een bakje, ze zijn klein en verdwijnen graag.
3. Zoek de oude decoder: Het is vaak een klein printje met draden die naar de motor en de verlichting lopen. Maak eventueel een foto van de bedrading voordat je loskoppelt!
4. Ontkoppel of ontkoppel: Zit er een stekker? Druk de vergrendeling in en trek hem recht omhoog. Zijn de draden gesoldeerd? Verwarm het soldeer voorzichtig met je bout en trek het draadje los met een tangetje. Doe dit één voor één.

Je wilt geen draden of de printplaat beschadigen. Veelgemaakte fout: Te hard trekken aan gesoldeerde draden. Het koperen pad op de printplaat kan dan loslaten.

Altijd eerst het soldeer smelten.

Tip: Maak een snelle schets van welke draadkleur waar zat.

Bijvoorbeeld: 'Oranje = motor +'. Dat voorkomt hoofdpijn bij de installatie.

Stap 2: De LokSound 5 installeren en aansluiten (20-40 minuten)

Nu wordt het leuk. De nieuwe koning plaatsen.

1. Plaats de decoder: Leg de LokSound 5 op de plek van de oude decoder. Zorg dat hij goed past en niet in de weg zit van de wielen of de behuizing. Zet hem vast met een stukje dubbelzijdig tape of een klem.
2. Sluit de stroomdraden aan: Dit zijn de draden van de rails. Meestal is zwart of bruin de 'massa' (rechts op de baan) en rood of oranje de 'plus' (links op de baan). Sluit ze aan op de overeenkomstige aansluitpunten op de decoder (vaak gemarkeerd met 'Track L' en 'Track R').
3. Sluit de motordraden aan: Deze zijn cruciaal. Meestal twee grijze draden. Sluit ze aan op de 'Motor' aansluitingen. Let op: draai ze NIET om als de loc de verkeerde kant op rijdt. Dat lossen we later in de software op.
4. Sluit de verlichting aan: Voor- en achterlicht. Dit zijn vaak gele en/of witte draden. Sluit ze aan op de 'Light' of 'F0' en 'F0r' aansluitpunten. Check de polariteit: het langste pootje van de LED is meestal de min.

Neem hier je tijd voor, want als je een decoder inbouwt in een Fleischmann loc met rondmotor, kan een foute aansluiting de decoder beschadigen.

Tijdsindicatie: Deze stap kost je minimaal 20 minuten. Werk je voor het eerst met solderen? Trek er 40 minuten voor uit. Geduld is je beste gereedschap.

Stap 3: De decoder programmeren met de LokProgrammer (30-45 minuten)

De hardware zit. Nu geven we de decoder zijn ziel.

1. Start de software en verbind: Open de LokProgrammer. Zorg dat je programmeerunit is aangesloten op je computer en dat de loc op het programmeerspoor staat. De software moet de decoder herkennen.
2. Lees de decoder uit: Klik op 'Decoder lezen'. De software haalt nu alle huidige instellingen op. Dit kan even duren.
3. Kies het juiste geluidsproject: Dit is het hart van de LokSound 5. Ga naar het tabblad 'Sound'. Kies uit de enorme bibliotheek het geluidsproject dat past bij JOUW loc. Een stoomloc klinkt anders dan een diesellocomotief. Dit is de 'stem' van je model.
4. Stel de basisparameters in:
   • Richting: Stel 'Motorrichting omkeren' in als je loc in stap 2 de verkeerde kant op reed.
   • Maximumsnelheid: Stel de 'V-Max' in zodat je loc realistisch rijdt, niet als een speelgoedauto.
   • Functies toewijzen: Wijs de knoppen op je centrale toe aan functies. F1 is vaak de toeter, F2 de fluit, F3 de station omroep, etc. Kies wat jij leuk vindt.
5. Schrijf de instellingen weg: Klik op 'Decoder schrijven'. De software stuurt nu al je keuzes naar de decoder. Dit is het spannende moment. Niet aan de loc komen!

Dit doe je met de ESU LokProgrammer-software en je programmeerunit. Volg onze handige gids om zelf sounds en instellingen te wijzigen. Zorg dat je loc op het programmeerspoor staat.

Veelgemaakte fout: Het verkeerde geluidsproject kiezen. Een loc die klinkt als een stoomlocomotief terwijl het een elektrische is, haalt de magie weg. Als je zelf een draaddecoder inbouwt in oude locs, kies dan zorgvuldig.

Stap 4: Testen en finetunen (20 minuten)

Tijd voor de vuurdoop. Zet alles onder spanning en zie wat er gebeurt.

De echte kracht van de LokSound 5 zit in de details.

1. Eerste test: Zet de loc op een recht stuk rails. Geef langzaam gas. Rijdt hij? Geeft hij licht? Hoor je geluid? Zo niet, zet meteen de stroom af en controleer je bedrading terug.
2. Geluid testen: Druk op de toegewezen functietoetsen. Hoor je de toeter? De motor? Als het geluid hapert of niet klopt, moet je misschien terug naar de LokProgrammer om het geluidsproject te veranderen of de volume-instellingen aan te passen.
3. Finetuning: Speel in de software met de 'Motorregeling' (CV's 2, 5, 6) voor een soepele start en stop. Pas de 'Back-EMF' instelling aan voor een realistisch rijgedrag, vooral op lage snelheid.

Je kunt de geluidssterkte per functie apart aanpassen, en zelfs het 'motor'-geluid laten variëren met de snelheid.

Neem de tijd om dit te ontdekken.

Verificatie-checklist: Is je koning gekroond?

Voordat je de behuizing dichtschroeft, vink deze lijst af: Gefeliciteerd.

• ☐ De loc rijdt soepel vooruit én achteruit.
• ☐ Voor- en achterlicht werken correct (aan bij rijden, uit bij stilstand, of zoals jij het hebt ingesteld).
• ☐ Het geluid start op bij stilstand en varieert met de snelheid.
• ☐ Alle gewenste functies (toeter, fluit, deuren, etc.) reageren op de knoppen.
• ☐ Er zijn geen losse draden of kortsluitingsgevaar. Alles ligt netjes op z'n plek.
• ☐ De decoder wordt niet ongewoon heet na een paar minuten testen.

Je hebt de ESU LokSound 5 geïnstalleerd. Nu is het tijd om hem écht te leren kennen. Speel met de honderden instellingen in de LokProgrammer. Maak hem uniek. Want dat is het mooie van deze decoder: hij is pas echt af als hij jouw loc is geworden. Veel rijplezier!