Verlichte cabines en machinekamers: Functie-uitgangen mappen
Je hebt net die prachtige locomotief met verlichte cabine en machinekamer aangesloten, maar het licht blijft gewoon aan. Of het brandt helemaal niet. Herkenbaar?
Het mappen van functie-uitgangen is dé oplossing. Het klinkt technisch, maar het is eigenlijk gewoon een kwestie van je decoder vertellen welke draadjes wat moeten doen.
Zo zorg je dat die lampjes precies doen wat jij wilt: aan, uit, dimmen of knipperen op het juiste moment.
Wat is functie-uitgangen mappen precies?
Stel je voor: je decoder heeft een aantal uitgangen (draadjes) waar je lampjes op aansluit.
Maar welk draadje stuurt nou de cabineverlichting? En welke de machinekamer? Dat bepaal jij. Mappen betekent dat je in de decoder instelt welke functie-uitgang (bijvoorbeeld AUX1, AUX2) gekoppeld wordt aan welke functietoets op je centrale (F0, F1, F2). Je kunt bijvoorbeeld instellen dat F1 de cabineverlichting aanstuurt en F2 de machinekamer.
Of dat F0 beide tegelijk bedient. Zo krijg je volledige controle over je verlichting zonder dat je draden hoeft te verwisselen.
Het is als een verkeersregelaar voor stroom: jij bepaalt welk signaal naar welke lamp gaat.
Hoe werkt het in de praktijk?
Je hebt een decoder nodig met voldoende functie-uitgangen. De meeste moderne decoders hebben er minstens twee, maar voor uitgebreide verlichting zijn er modellen met vier, zes of zelfs meer uitgangen.
Denk aan de ESU LokSound 5 met 8 uitgangen, of de Zimo MX645 met 6 uitgangen. Het mappen zelf doe je meestal via CV's (Configuration Variables). Elke uitgang heeft een eigen CV-nummer waarin je de functie instelt. Bijvoorbeeld:
- CV 33 bepaalt wat er gebeurt bij F0 (vooruit/achteruit)
- CV 34 bepaalt wat er gebeurt bij F1
- CV 35 bepaalt wat er gebeurt bij F2
In die CV's geef je aan welke uitgang (bit) moet worden aangestuurd.
Elke uitgang heeft een waarde (1, 2, 4, 8, 16, etc.). Wil je dat F1 zowel uitgang 1 als 2 aanstuurt? Dan zet je CV 34 op 3 (1+2).
Veel moderne decoders kun je ook programmeren via een app of je centrale. Bij ESU is dat heel intuïtief met de LokProgrammer, bij Zimo via de MXULFA. Je klikt dan gewoon aan welke uitgang bij welke toets hoort.
Verschillende decoders, verschillende mogelijkheden
Niet elke decoder is hetzelfde. De prijs loopt uiteen van zo'n €35 voor een eenvoudige Doehler & Haass DH10C met 2 functie-uitgangen, tot €150-€200 voor een uitgebreide ESU LokSound 5 met 8 uitgangen en geluid. Voor een locomotief met alleen cabineverlichting en een machinekamerlampje heb je aan twee uitgangen genoeg.
Maar wil je ook nog koplampen, sluitseinen, stroomafnemers en rookgenerator apart aansturen?
Dan zijn meer uitgangen essentieel. Let ook op de stroom per uitgang.
De meeste decoders leveren per uitgang zo'n 100-150 mA. Dat is prima voor LED's, maar voor gloeilampjes of meerdere lampjes op één uitgang moet je soms een versterker gebruiken. Voor complexe verlichting zijn er speciale verlichtingsdecoders zoals de ESU SwitchPilot met 16 uitgangen, of de Doehler & Haass LS-DEC met 8 uitgangen.
Speciale verlichtingsdecoders
Die zijn ideaal als je losse decoders voor verlichting en motor wilt gebruiken.
Prijzen liggen tussen de €45 en €90, afhankelijk van het verschil tussen een functiedecoder en een locomotiefdecoder.
Praktische tips voor het mappen
Begin met een plan. Teken op papier welke lampjes je hebt en welke functietoets je wilt gebruiken.
Zo voorkom je verwarring. Gebruik een multimeter om te controleren welke draadjes welke uitgang zijn.
Meestal zijn ze genummerd (AUX1, AUX2, etc.), maar soms moet je even testen. Werk met LED's in plaats van gloeilampjes. Ze verbruiken minder stroom, worden niet heet en gaan veel langer mee.
Voor een realistisch effect kun je warmwitte LED's gebruiken (2700K). Vergeet niet de stroomrichting van LED's.
De lange poot is de plus, de korte de min. Verkeerd om werkt het niet en kan de LED beschadigen. Test altijd eerst op je werktafel voordat je alles in de locomotief inbouwt. Zo kun je makkelijker aanpassingen doen.
Veelgemaakte fouten en oplossingen
De meest voorkomende fout: vergeten dat functie-uitgangen een beperkte stroom hebben. Sluit je te veel lampjes op één uitgang aan, dan kan de decoder beschadigen.
Gebruik in dat geval een externe versterker of verdeel de lampjes over meerdere uitgangen. Een andere fout: vergeten de functietoetsen ook daadwerkelijk in te stellen op je centrale. Soms staan ze standaard uit. Check de handleiding van je centrale hoe je functietoetsen activeert.
En soms is het simpelweg een kwestie van de decoder resetten naar fabrieksinstellingen. Dat doe je met CV8 op waarde 2 zetten, of je moet leds correct aansluiten op een decoder.
Let op: je verliest dan alle instellingen! Het mooiste aan Seuthe rookgeneratoren digitaal schakelen is dat je altijd kunt aanpassen. Niet tevreden?
Programmeer de CV's gewoon opnieuw. Het is een kwestie van proberen en finetunen tot het precies werkt zoals jij wilt. Zo wordt die verlichte cabine en machinekamer niet alleen mooi, maar ook slim bediend.