Hoe programmeer je een lange adres (boven 128) in DCC?

Jan van der Meer

Modelspoorengineer & DCC-expert

Je hebt net een nieuwe locomotief gekocht, of misschien wil je je bestaande vloot beter organiseren. Maar je DCC-systeem zegt dat adres 128 bezet is. Wat nu? Geen paniek. In de wereld van DCC is er een oplossing: het lange adres.

Dit is eigenlijk gewoon een extra adres dat boven de standaard 128 uitkomt, en het is dé manier om meer dan 128 locomotieven onafhankelijk van elkaar te laten rijden.

Het klinkt misschien ingewikkeld, maar als je de stappen volgt, is het eigenlijk heel logisch. Ik leg het je uit alsof we samen aan de keukentafel zitten.

Wat je nodig hebt voordat je begint

Voordat je ook maar één knop indrukt, moet je zeker zijn van een paar dingen. Het is als koken: je begint niet zonder de ingrediënten op het aanrecht te zetten.

• Een DCC-systeem dat lange adressen ondersteunt. De meeste moderne systemen doen dit, zoals de Roco Z21 (zwart), de ESU ECoS of de Digitrax Evolution. Check de handleiding van jouw systeem op de term "extended address" of "long address".
• Een locomotief met een programmeerbare DCC-decoder. Bijna alle hedendaagse decoders (van merken als ESU LokSound, ZIMO, Digitrax of SoundTraxx) kunnen dit. Let op: sommige heel oude of basale decoders niet. De decoder moet CV17 en CV18 ondersteunen.
• De handleiding van je decoder. Dit is je belangrijkste gereedschap. Hierin staat precies welke configuratievariabelen (CV's) je moet aanpassen. Geloof me, dit bespaart je een uur frustratie.
• Een stabiele programmeer- of programmeerspoor. Zorg dat je locomotief goed contact maakt op het programmeerspoor. Een vies wiel of een losse draad is de nummer één oorzaak van mislukte programmeerpogingen.

Stap voor stap: zo zet je een lang adres in je decoder

Oké, de spullen liggen klaar. Nu gaan we het echt doen.

We gaan twee belangrijke CV's (ConfiguratieVariabelen) instellen: CV17 en CV18. Samen vormen ze het lange adres.

1. Zet je locomotief op het programmeerspoor. Dit is een apart stukje rails, los van je hoofdbaan, speciaal voor het programmeren. Zorg dat de loc stil staat en goed contact heeft. Dit duurt letterlijk 10 seconden.
2. Zet je DCC-systeem in de programmeermodus. Dit verschilt per systeem. Meestal druk je op een knop als "Program", "Service Mode" of "Prog". Op de Roco Z21 doe je dit via de app. Neem hier even de tijd voor, 30 seconden.
3. Bereken de waarden voor CV17 en CV18. Dit is het enige stukje "rekenen". De formule is simpel: CV17 = (adres - 100) / 256 + 192 en CV18 = (adres - 100) % 256. Voorbeeld: wil je adres 2500? Dan is CV17 = (2500-100)/256 + 192 = 9 + 192 = 201. CV18 = (2500-100) % 256 = 2400 % 256 = 96. Veel systemen berekenen dit automatisch voor je. Zo niet, zoek online een "DCC long address calculator".
4. Programmeer CV17. Kies in je systeem "Program CV". Voer CV-nummer 17 in en de waarde die je net berekende (in ons voorbeeld: 201). Druk op "Write" of "Program". Wacht tot het systeem "OK" of "Done" meldt. Dit duurt 5-10 seconden.
5. Programmeer CV18. Herhaal stap 4, maar nu voor CV18 met de tweede waarde (96 in ons voorbeeld). Weer 5-10 seconden wachten.
6. Stel de snelheidsstappen in (optioneel maar aanbevolen). Voor lange adressen wordt bijna altijd 28 of 128 snelheidsstappen gebruikt. Dit stel je in via CV29. Raadpleeg je decoderhandleiding voor de juiste waarde. Dit is een kwestie van één CV aanpassen, 1 minuut werk.

Belangrijk: nadat je CV17 en CV18 hebt geprogrammeerd, wordt het korte adres (in CV1) automatisch genegeerd. Je loc reageert nu alleen nog op het lange adres.

Veelgemaakte fouten (en hoe ze te voorkomen)

Ik heb zelf ook wel eens met een chagrijnige locomotief gezeten. Meestal door een van deze drie dingen:

• De decoder "vergeet" het adres na een stroomonderbreking. Dit gebeurt als je een decoder hebt zonder "RailCom" of als je de waarden niet goed hebt weggeschreven. Oplossing: zet na het programmeren de stroom 10 seconden volledig uit (systeem UIT), zet hem weer aan, en test. Als het adres weg is, programmeer opnieuw en zorg dat het systeem "Write Successful" meldt.
• De locomotief reageert niet, of op het verkeerde adres. De meest gemaakte fout: de berekening klopt niet. Controleer je sommetje opnieuw. Of gebruik de automatische functie van je systeem. Nog een oorzaak: je hebt per ongeluk ook CV1 (het korte adres) gewijzigd. Laat CV1 op 3 staan (de fabrieksinstelling) als je een lang adres gebruikt.
• Het DCC-systeem kan het lange adres niet vinden. Niet elk systeem ondersteunt alle lange adressen. De meeste gaan tot 9999 of 10239. Adres 2500 is veilig. Adres 20.000 is waarschijnlijk te hoog. Check de specificaties van je centrale.

Checklist: is het gelukt?

Voordat je je loc op de hoofdbaan zet, doorloop je deze lijst. Controleer ook de functie-mapping; het kost je 2 minuten, maar voorkomt een hoop gedoe.

1. Stroom uit en aan. Heeft de loc het adres onthouden na een herstart? ✓
2. Test op het programmeerspoor. Selecteer het nieuwe lange adres op je DCC-systeem. Reageert de loc op de richtingstoets en de gashendel? ✓
3. Test op de hoofdbaan. Zet de loc op een vrij stuk hoofdspoor. Zijn er andere locomotieven die op datzelfde adres reageren (botsing!)? Nee? ✓
4. Controleer de basisfuncties. Doet het licht het? Reageert de toeter/fluit (F1/F2)? ✓

Alle vinkjes gezet? Gefeliciteerd! Je hebt met succes een lang DCC-adres geprogrammeerd.

Aan de slag!

Zie je, het valt reuze mee. Het is vooral een kwestie van twee getallen goed invoeren en je decoderhandleiding erbij houden.

Begin met een simpele loc waar je niet te veel om geeft, om te oefenen.

Als het eenmaal werkt, gaat er een wereld voor je open. Je kunt nu al je locomotieven een logisch, hoog nummer geven – bijvoorbeeld hun eigen nummer, zoals NS 1608 of DB 103 001. Dat rijdt niet alleen fijner, het is ook veel overzichtelijker.

Heb je nog een oude decoder die dit echt niet kan? Probeer dan eerst een decoder-reset uit te voeren, of anders is het misschien tijd voor een upgrade.

Kijk eens naar de instapmodellen van ESU of ZIMO. Voor €40-€60 heb je al een solide decoder die alles kan. Maar voordat je je verdiept in het programmeren van CV-waardes, is dat een avontuur voor een andere keer. Eerst maar eens die nieuwe loc aan de praat krijgen. Succes!