Functie-mapping uitgelegd: Hoe zet je het licht op F1 in plaats van F0?

Jan van der Meer

Modelspoorengineer & DCC-expert

Je hebt net een vette sound-decoder in je locomotief gebouwd. De motor loopt prachtig, het geluid is geweldig.

Maar dan: je drukt op F0 en het voor- én achterlicht gaan tegelijk aan.

Je wilt eigenlijk alleen het voorlicht op F1. Herkenbaar? Geen zorgen. Functie-mapping klinkt ingewikkeld, maar het is eigenlijk gewoon een kwestie van de juiste draden op de juiste knoppen toewijzen. In deze gids leg ik je precies uit hoe je dat doet, alsof we samen aan de keukentafel zitten.

Wat heb je nodig voordat je begint?

Voordat je aan de slag gaat, is het handig om alles klaar te leggen.

Het scheelt een hoop frustratie als je halverwege niet hoeft te zoeken naar een kabeltje. Je hebt het volgende nodig:

• Een programmeerbare DCC-decoder. Dit kan een losse decoder zijn zoals een ZIMO MX645 of MX648, of een ingebouwde decoder in een locomotief. Belangrijk: de decoder moet functie-mapping ondersteunen. De meeste moderne decoders van merken als ZIMO, ESU LokSound, of Digitrax kunnen dit.
• Een DCC-programmeerapparaat (programmer). Dit is het kastje waarmee je de decoder instelt. Voorbeelden zijn de ZIMO MXULFA, de ESU LokProgrammer, of de Digitrax PR3. Prijzen variëren van ongeveer €50 voor een basismodel tot €150 voor een uitgebreide set.
• De bijbehorende software. Elk merk heeft zijn eigen programma. Voor ZIMO is dat bijvoorbeeld ZIMO DecoderPro, voor ESU de ESU LokProgrammer-software. Download de laatste versie van de website van de fabrikant.
• Een stabiele voeding voor de programmeerbaan. Meestal een losse DCC-centrale of een programmeerbaan met eigen voeding.
• De handleiding van je decoder. Dit is je beste vriend. In de handleiding vind je de zogenaamde "CV-lijst" (Configuration Variables). Daarin staat precies welk CV-nummer welke functie regelt.
• Een pen en papier. Om notities te maken van de originele instellingen, voor het geval je terug wilt.

Stap 1: De decoder aansluiten op de programmeerbaan

Je kunt de decoder niet zomaar programmeren terwijl hij in de locomotief op je normale baan rijdt. Je hebt een aparte, rustige omgeving nodig.

1. Zet je locomotief op de programmeerbaan. Dit is een kort, geïsoleerd stukje rails dat verbonden is met je programmeerapparaat.
2. Sluit het programmeerapparaat aan op je computer via USB. Start daarna de bijbehorende software.
3. In de software kies je voor "Programmeerbaan" of "Service Mode". Geef aan dat je een decoder wilt lezen. De software zal nu proberen contact te maken met de decoder in je loc.

Veelgemaakte fout: Vergeten de loc op de programmeerbaan te zetten. Dan gebeurt er niets. Tijd: 5 minuten. Tip: Als de software de decoder niet vindt, controleer dan de bedrading op de programmeerbaan en zorg dat de loc er goed op staat.

Stap 2: De huidige functie-toewijzing vinden

Voordat je iets verandert, moet je weten hoe je een lang adres instelt en hoe het nu is geconfigureerd.

1. In de software ga je naar het tabblad "Functies" of "Function Mapping". Dit ziet er per programma anders uit, maar het principe is hetzelfde.
2. Je ziet een lijst met "Functie-uitgangen". Dit zijn de fysieke draadjes van de decoder, meestal aangeduid als FA1, FA2, FA3, etc. (Function Output A1, A2...).
3. Zoek in de lijst welke uitgangen zijn toegewezen aan "Front Light" (voorlicht) en "Rear Light" (achterlicht). Dit kan bijvoorbeeld zijn: FA1 = Front Light, FA2 = Rear Light.
4. Schrijf deze toewijzing op! Noteer ook de CV-nummers die hierbij horen. Meestal zijn dit CV33 en hoger.

We gaan op zoek naar de CV's die de lichten besturen. Veelgemaakte fout: Aannemen dat FA1 altijd het voorlicht is.

Dit verschilt per fabrikant en decoder. Altijd checken! Functietoetsen slim toewijzen op je decoder scheelt veel uitzoekwerk. Tijd: 5-10 minuten.

Stap 3: De nieuwe toewijzing instellen (het mappen)

Nu komt het echte werk. We gaan de toewijzing veranderen.

1. In de software, bij het onderdeel "Function Mapping" of "CV Instellen", zoek je de regel die de functie "Front Light" toewijst aan een knop. Dit is vaak een CV als CV33. De waarde in deze CV bepaalt welke knop het aanstuurt.
2. Elke functie-knop (F0, F1, F2...) heeft een unieke waarde. Dit is een binair systeem. F0 is waarde 1, F1 is waarde 2, F2 is waarde 4, F3 is waarde 8, enzovoort. Dit is het enige "lastige" stukje, maar de software rekent dit meestal voor je uit.
3. In de software kun je meestal een vinkje zetten of een dropdown kiezen. Zoek de instelling voor "Front Light". In plaats van "F0" (waarde 1), selecteer je "F1" (waarde 2). De software past dan automatisch de waarde in CV33 aan.
4. Herhaal dit voor het achterlicht als je wilt dat die ook op een andere knop komt, bijvoorbeeld F2.

We willen dat het voorlicht (dat nu op F0 zit) wordt aangestuurd door F1.

Voorbeeld: Stel CV33 stuurde het voorlicht aan met F0 (waarde 1). Je verandert de waarde naar 2 (voor F1). Sla dit op. Tijd: 10-15 minuten. Tip: Als je software geen visuele interface heeft, moet je de waardes handmatig in de CV's typen. Gebruik dan de decoderhandleiding om de juiste waarde voor F1 te vinden (altijd 2).

Stap 4: Testen en finetunen

Altijd testen! Niets is zo vervelend als een loc terugzetten op de baan en erachter komen dat het niet werkt.

1. Druk in de software op de knoppen F0, F1, F2 om de functies te testen. Gaat het voorlicht nu aan en uit met F1? Perfect.
2. Haal de loc van de programmeerbaan en zet hem op je normale, actieve DCC-baan.
3. Test met je eigen DCC-centrale of de knoppen werken zoals je had ingesteld.
4. Controleer ook of het dimmen of knipperen (als je dat had ingesteld) nog werkt. Soms raakt dat in de war bij het veranderen van de mapping.

Veelgemaakte fout: Vergeten de instellingen definitief op te slaan in de decoder. In de meeste software moet je na het wijzigen expliciet op "Opslaan naar decoder" of "Write" klikken. Tijd: 5 minuten.