De geschiedenis van de 'Pon-trein' en het vervoer van Volkswagens
Stel je voor: een trein vol gloednieuwe Volkswagen Golfjes die zachtjes het station van Amersfoort binnenrijdt.
Geen passagiers aan boord, maar glimmende auto's op weg naar de dealer. Dit is geen toekomstmuziek, maar al decennia realiteit dankzij een bijzondere spoorlijn: de Ponlijn. Deze historische verbinding vormt de ruggengraat van de Nederlandse auto-import en is een fascinerend hoofdstuk uit onze spoorweggeschiedenis.
Kersen eten in het oosten
De naam 'Ponlijn' klinkt bijna romantisch, en dat is niet voor niets. Deze spoorlijn, officieel onderdeel van de verbinding Kesteren-Amersfoort, werd al in 1886 geopend. In de beginjaren reden hier vooral goederentreinen door de Gelderse Vallei.
Boeren uit de omstreken gebruikten de lijn om hun producten, zoals kersen en ander fruit, snel naar de markt in het westen te brengen.
Het was een cruciale levensader voor de regio. Het was pas na de Tweede Wereldlog dat de lijn een heel andere, iconische rol kreeg.
In 1947 begon het bedrijf Pon met de import van auto's, aanvankelijk nog per schip. Maar al snel bleek het spoor een veel efficiëntere manier om grote aantallen voertuigen vanuit de Duitse fabrieken naar Nederland te krijgen. De Ponlijn was het logische eindpunt van deze bijzondere logistieke operatie.
Auto's over het spoor
Het vervoer van Volkswagens per trein is een precisieklus. Speciale wagons, de zogenaamde 'Laaeks 553', zijn ontworpen om auto's veilig en efficiënt te vervoeren.
Deze wagons zijn als een soort rijdende parkeergarages, met meerdere lagen waar de auto's op worden vastgezet. De geschiedenis van dit transport kent hoogte- en dieptepunten. Zo bezorgde het bedrijf Captrain in december 2010 twee treinen vol Volkswagen Golfjes vanuit het Duitse Emden.
Later, in oktober 2014, nam HSL Logistik het stokje over en vervoerde ze de kleinere modellen: de Seat Mii, Skoda Citigo en de Volkswagen Up!. Het was een bloeiende periode voor het spoorvervoer van auto's.
Maar er waren ook uitdagingen. In april 2017 werd de vergunning van HSL Logistik ingetrokken.
En in november van datzelfde jaar werd er zelfs een tijdelijk verbod ingesteld voor het gebruik van de speciale Laaeks 553-wagons. Dit verbod duurde tot maart 2018. Toch liet de sector zich niet uit het veld slaan; een opvallend contrast met de rol van treinen in de Tweede Wereldoorlog. Al in januari 2018 begon Rail Force One met het rijden van treinen vol VW Crafters, en in april 2018 pakte ook DB Cargo de draad weer op met de vertrouwde Laaeks-wagons.
De Ponlijn toekomstklaar
Om het groeiende vrachtverkeer aan te kunnen, moest de infrastructuur worden aangepakt. Een belangrijke mijlpaal was de realisatie van een derde spoor bij de spooraansluiting in Leusden, op kilometerpaal 46,711.
Dit project werd niet zomaar even uitgevoerd; het was een forse investering van 1,95 miljoen euro. Het proces ging stap voor stap. Het raadsbesluit werd op 21 mei 2015 ondertekend, en op 5 september 2016 was het derde spoor een feit.
Deze extra capaciteit was essentieel om treinen elkaar te laten passeren en om het laden en lossen soepeler te laten verlopen.
Het maakte de historische Ponlijn klaar voor de toekomst.
Cruciale schakel in de Pon auto-logistiek: de Losplaats
Al die treinen vol auto's moeten natuurlijk ergens worden uitgeladen. Dat gebeurt op een speciale locatie: de Losplaats in Leusden.
Dit is het kloppende hart van de operatie. Toen deze in 1966 werd geopend, had hij al een indrukwekkende capaciteit van 5.000 auto's.
De locatie is in de loop der jaren flink uitgebreid. Waar het begon als een relatief compact terrein, is het inmiddels uitgegroeid tot een complex van 20 hectare groot. Hier worden de auto's niet alleen uitgeladen, maar ook tijdelijk opgeslagen voordat ze naar de dealers door heel Nederland worden verspreid. Het is een indrukwekkend schouwspel om rijen glimmende nieuwe auto's op het enorme terrein te zien staan.
Groei en voorraadvorming
De uitbreiding naar 20 hectare was geen luxe, maar pure noodzaak, vergelijkbaar met hoe de NS ontstond door een fusie. De vraag naar auto's groeide, en daarmee ook de logistieke uitdagingen.
De Losplaats in Leusden fungeert niet alleen als overslagpunt, maar ook als enorme voorraadlocatie.
Hier kunnen duizenden auto's veilig geparkeerd staan in afwachting van hun eindbestemming. Deze voorraadvorming is strategisch slim. Het zorgt ervoor dat dealers snel over nieuwe modellen kunnen beschikken zonder te hoeven wachten op de volgende trein uit Duitsland. Het systeem werkt als een goed geoliede machine, waarbij de Ponlijn de aanvoerlijn is en de Losplaats het distributiecentrum.
Verdubbeling capaciteit
De recente investeringen, zoals het derde spoor, laten zien dat er nog volop toekomst zit in het spoorvervoer van auto's.
Het is een duurzamer alternatief dan honderden vrachtwagens op de weg. Elke volle autotrein haalt zo'n zestig tot zeventig vrachtwagens van de snelweg. Voor omwonenden en weggebruikers is het goed om te weten dat werkzaamheden aan het spoor vaak buiten de spits worden gepland. Dit helpt om blokkades van de overweg aan de Soesterweg te voorkomen.
Via de ProRail spoorwerkcheck kunnen bewoners binnen 300 meter van het spoor precies zien wanneer er aan het spoor gewerkt wordt. De Ponlijn is meer dan alleen een stukje rails.
Het is een levend stukje geschiedenis, net als de geschiedenis van de spoorwegpost in Nederland, dat elke dag weer wordt gebruikt om Nederland van nieuwe auto's te voorzien.
Van kersentreinen tot Volkswagens: deze spoorlijn heeft zichzelf keer op keer opnieuw uitgevonden.