Bergen maken van gips: De klassieke methode met gaas
Stel je voor: je hebt een kale, groene basisplaat voor je modelspoorbaan of diorama. Je wilt bergen. Echte, ruige, levensechte bergen.
Maar hoe begin je? Je kunt niet zomaar een berg uit een blok piepschuim snijden en hopen dat het goed komt. Nee, je hebt structuur nodig.
En daar komt de klassieker om de hoek kijken: gips en gaas.
Het is de methode die al decennialang wordt gebruikt door modelbouwers over de hele wereld, en dat is niet voor niks. Het is simpel, betaalbaar en het resultaat is ongelooflijk sterk en bewerkbaar.
Wat is deze 'gips-en-gaas' methode precies?
Het is eigenlijk heel logisch. Je bouwt eerst een soort skelet voor je berg, gemaakt van gaas.
Dit kan kippengaas zijn, maar vaker wordt er speciaal modelbouwgaas of aluminiumgaas gebruikt. Dat gaas buig en knip je in de vorm die je wilt: een hoge piek, een diepe vallei, een zachte heuvelrug. Dat gaas is je basis.
Vervolgens maak je een papje van gips – meestal modelbouwgips of albastgips – en dat smeer je over het gaas heen. Laag voor laag.
Het gips hardt uit en vormt een keiharde, stevige schil om je gaasframe. Wat je overhoudt, is een lichtgewicht maar supersterke berg die je helemaal naar wens kunt bewerken. Je kunt erin snijden, schuren en er alle details aan toevoegen die je maar wilt.
Het is als een soort 3D-tekenen: het gaas is je potloodlijn, en het gips is de kleur die je eroverheen zet.
Waarom deze methode zo goed werkt
Er zijn andere manieren, zoals piepschuim snijden of kant-en-klare schuimblokken gebruiken. Maar gips en gaas heeft een paar enorme voordelen.
Ten eerste: het is ontzettend sterk. Een berg van piepschuim is kwetsbaar en deukt makkelijk in. Een gipsberg kun je laten vallen (niet dat je dat moet doen) en hij blijft heel.
Ten tweede: je hebt volledige creatieve vrijheid. Geen enkele berg in de natuur is symmetrisch of perfect.
Met gaas kun je elke rare, asymmetrische vorm maken die je wilt. Het is flexibel. En het gips vormt zich er precies omheen. Je bent niet gebonden aan de vorm van een blok. Ten derde: het is een heel betaalbare hobby.
Een zak gips van 5 kilo kost je tussen de €5 en €10. Een rol gaas voor modelbouw heb je voor €3 tot €8.
Voor een paar tientjes kun je dus een heel berglandschap bouwen. Dat is een stuk goedkoper dan dure, kant-en-klare scenery-stukken kopen.
Stap voor stap: zo bouw je jouw eerste berg
Je hebt niet veel nodig, maar de juiste spullen maken het werk wel een stuk makkelijker. Dit is je basislijstje:
Buig eerst het gaas in de vorm die je wilt. Zet het vast op je ondergrond met tape. Zorg dat het stabiel staat.
- Gaas: Aluminiumgaas of plastic modelbouwgaas. Aluminium is makkelijker te buigen. Een rol van 1 meter bij 50 cm is vaak genoeg voor een flinke heuvel. Prijs: €3 - €8.
- Gips: Koop speciaal modelbouwgips of albastgips. Dit is fijner dan bouwgips en droogt harder. Een zak van 2,5 kg is een goed begin. Prijs: €5 - €12.
- Mengemmer en roerstokje (een oud stokje of een speciale gipsmengspatel).
- Werkhandschoenen (gips droogt je handen uit en kan irriteren).
- Schilderstape of ducttape om het gaas op je basisplaat vast te zetten.
Meng dan je gips. De verhouding is ongeveer 2 delen gips op 1 deel water, maar kijk op de verpakking.
Meng tot een dikke, pannenkoekenbes-achtige substantie. Niet te dun, anders loopt het van je gaas af. Smeer het gips met je handen (in handschoenen!) of met een plamuurmes over het gaas.
Begin met een dunne laag die alle gaatjes bedekt. Laat dit een beetje drogen.
Bouw dan op met dikkere lagen. Werk van boven naar beneden.
Laat tussen de lagen door even droren. Je hoeft niet te wachten tot het helemaal hard is, alleen tot het niet meer wegzakt.
Varianten en handige extraatjes
Als je eenmaal de basis onder de knie hebt, kun je gaan experimenteren. Voor hele grote bergen of rotswanden kun je eerst een basisvorm maken van piepschuim of oude kranten (gepropt en vastgeplakt met witte lijm). Daaroverheen gaat dan het gaas en het gips, en als je daarna bomen wilt maken van zeeschuim, heb je een prachtig realistisch landschap.
Dit bespaart gips en maakt het geheel lichter. Je kunt ook verschillende soorten gips mengen.
Voeg wat fijn zand toe aan je gips voor een ruwere, zandsteenachtige textuur. Of gebruik heel dun gips (met meer water) als een soort verf om alleen de kleur en een eerste laag aan te brengen.
En vergeet de afwerking niet! Een kale gipsberg ziet er wit en nep uit. Je moet hem realistisch schilderen met de dry-brush techniek.
Gebruik eerst een grijze of bruine grondverf. Dan kun je met acrylverf in lagen de kleur opbouwen: donker in de dalen, lichter op de toppen.
Een potje modelbouwverf kost €2-€5. Een setje met aardetinten is ideaal. Een wash (sterk verdunde donkere verf) in de spleten geeft diepte. En wat modelbouwgras, struikjes of zelf bomen maken met de 'draadjes-methode' (€5-€15 per setje) maken het helemaal af.
Praktische tips voor het beste resultaat
Tot slot nog wat dingen die je leven makkelijker maken. Werk in lagen. Dik gips in één keer aanbrengen zorgt voor scheuren omdat het niet goed kan droren.
Dunne laagjes zijn beter. Draag oude kleren. Gips vliegt overal. En zet je werktafel af met kranten of een plastic kleed.
Gips is een bende, maar wel een leuke bende. Oefen eerst op een klein heuveltje.
Leer hoe het gips aanvoelt, hoe snel het droogt en hoe je het kunt modelleren. Je eerste berg wordt vast niet perfect, en dat is helemaal prima. Dat is onderdeel van het leren. Heb geduld.
Laat de berg na het gipsen echt een nacht volledig droren voordat je gaat schilderen. Gips dat nog vochtig is, neemt verf slecht op en kan zacht worden.
En het allerbelangrijkste: geniet ervan. Het is jouw landschap. Jouw wereld. Met een beetje gips, een stukje gaas en wat verf tover je een saaie plaat om in een prachtig, realistisch berglandschap waar je uren naar kunt kijken. Aan de slag!